Migdałek gardłowy pomagać chronić drogi oddechowe dziecka przed patogenami w pierwszych latach życia. U wielu jednak powiększa się na tyle, że zaczyna blokować przepływ powietrza przez nos i ujście trąbki słuchowej. Objawy przerostu bywają mylone ze zwykłym, przewlekłym katarem, przez co problem długo pozostaje nierozpoznany. Wczesne wykrycie tego problemu pozwala dobrać leczenie, zanim pojawią się poważniejsze powikłania.
Z tego artykułu dowiesz się
- Skąd bierze się przerost trzeciego migdałka u dzieci
- Jakie objawy powinny skłonić Cię do wizyty u laryngologa
- Dlaczego powiększony migdałek gardłowy wpływa na uszy i słuch
- Na czym polega diagnostyka i jakie są możliwości leczenia
Przerost trzeciego migdałka polega na nadmiernym powiększeniu tkanki limfatycznej w sklepieniu nosogardła. Powiększony migdałek zwęża przestrzeń, którą powietrze przepływa z nosa do gardła, utrudnia również odpływ wydzieliny. U dzieci prowadzi to najczęściej do oddychania przez usta, chrapania i nawracających problemów z uszami.
Czym jest trzeci migdałek i jaką pełni funkcję w organizmie dziecka
Trzeci migdałek, w terminologii medycznej nazywany migdałkiem gardłowym, leży w sklepieniu nosogardła, tuż nad podniebieniem miękkim. Razem z migdałkami podniebiennymi i migdałkiem językowym tworzy pierścień chłonny gardła. To element układu odpornościowego, który rozpoznaje bakterie i wirusy wnikające przez nos oraz usta.
U małych dzieci pracuje intensywnie, bo układ odpornościowy dopiero uczy się reagować na patogeny. Z tego powodu migdałek gardłowy fizjologicznie powiększa się między trzecim a siódmym rokiem życia. Później zwykle stopniowo się zmniejsza, a w okresie dojrzewania w dużej mierze zanika. Samo powiększenie migdałka nie jest więc chorobą, dopóki nie zaczyna utrudniać oddychania czy nie wpływa na kondycję np. uszu.
Dlaczego migdałek gardłowy powiększa się ponad normę
Granica między naturalnym rozrostem a przerostem jest płynna. O przeroście mówimy wtedy, gdy tkanka rozrasta się na tyle, że blokuje nosogardło i ujście trąbki słuchowej.
Najczęstszym powodem są nawracające infekcje górnych dróg oddechowych. Każda infekcja pobudza tkankę limfatyczną do pracy, a przy częstych zakażeniach migdałek nie ma czasu, by wrócić do wielkości wyjściowej. Duży wpływ ma również alergia. Przewlekły stan zapalny błony śluzowej nosa u dziecka uczulonego utrzymuje migdałek w stanie ciągłego pobudzenia.
Do rozrostu przyczyniają się również dym tytoniowy w otoczeniu, zanieczyszczenie powietrza oraz częsty kontakt z infekcjami np. w żłobku lub przedszkolu. U części dzieci wpływ może mieć skłonność genetyczna do przerostu tkanki limfatycznej.
Objawy przerostu, które powinny zaniepokoić rodzica
Powiększony migdałek gardłowy zwęża drogę, którą powietrze przepływa przez nos. Dziecko zaczyna więc oddychać przez usta, zwłaszcza w nocy. Charakterystyczne jest chrapanie oraz niespokojny sen z częstym wybudzaniem.
W ciągu dnia zauważysz przewlekły katar, który nie ustępuje mimo leczenia, oraz mowę z nosowym zabarwieniem. Dziecko bywa senne i rozdrażnione, bo nie wysypia się w nocy. Niektóre dzieci mają otwarte usta także w dzień i suche, spierzchnięte wargi.
Jeśli te objawy utrzymują się tygodniami, skonsultuj dziecko podczas wizyty u laryngologa dziecięcego. Lekarz oceni wtedy drożność nosogardła i wielkość migdałka. Przewlekłe oddychanie przez usta u dziecka nigdy nie jest normą i wymaga diagonzy.
Nawracające zapalenia uszu i płyn w uchu środkowym
Trzeci migdałek leży blisko ujścia trąbki słuchowej, która łączy ucho środkowe z nosogardłem. Powiększona tkanka zamyka to ujście i blokuje prawidłową wentylację ucha. W efekcie w uchu środkowym gromadzi się płyn. Taki przypadek określa się jako wysiękowe zapalenie ucha.
Płyn tłumi drgania błony bębenkowej, dlatego dziecko zaczyna gorzej słyszeć. Niedosłuch u małych dzieci łatwo przeoczyć. Objawy mają charakter pośredni: brak reakcji na polecenia, głośniejsze ustawianie bajek, słabsza koncentracja i gorsze wyniki w przedszkolu.
Przerost migdałka jest także przyczyną nawracających, ostrych zapaleniom ucha z bólem i gorączką. Nieleczony wysięk u małych dzieci utrzymujący się miesiącami może opóźniać rozwój mowy, bo dziecko słyszy dźwięki niewyraźnie.
Wpływ na sen, mowę i rozwój twarzoczaszki
Nocne oddychanie przez usta obniża jakość snu. Przy dużym przeroście pojawiają się bezdechy, czyli krótkie przerwy w oddychaniu podczas snu. Dziecko śpi płytko, budzi się zmęczone i bywa nadpobudliwe w ciągu dnia.
Długotrwałe oddychanie przez usta wpływa również na rozwój twarzy i zgryzu. W literaturze medycznej opisuje się tak zwaną twarz adenoidalną: wydłużoną, z otwartymi ustami, cofniętą bródką i wąskim, wysoko wysklepionym podniebieniem. Zmiany te rozwijają się powoli, przez lata nieprawidłowego oddychania. Im wcześniej lekarz oceni przyczynę oddychania przez usta, tym mniejsze ryzyko utrwalenia wad zgryzu.
Diagnostyka i możliwości leczenia u laryngologa dziecięcego
Podstawą rozpoznania jest badanie laryngologiczne i wywiad z rodzicem. Wielkość migdałka gardłowego lekarz ocenia najdokładniej giętkim endoskopem wprowadzonym przez nos. Badanie jest krótkie i dobrze tolerowane nawet przez małe dzieci. Stan uszu sprawdza się dodatkowo tympanometrią i audiometrią, które pokazują, czy w uchu środkowym zebrał się płyn. Pełny zakres badań opisujemy na stronie diagnostyki laryngologicznej.
Wybór leczenia zależy od nasilenia objawów i powikłań. Przy łagodnym przeroście lekarz zwykle zaczyna od leczenia zachowawczego, zwłaszcza gdy problem napędza alergia. Gdy migdałek blokuje oddychanie, powoduje bezdechy lub utrzymujący się wysięk w uchu, rozważa się zabieg. Adenotomia, czyli usunięcie lub redukcja trzeciego migdałka, należy do częstych i krótkich zabiegów u dzieci. Szczegóły znajdziesz w opisie operacji laryngologicznych wykonywanych w naszym Centrum.
| Cecha | Leczenie zachowawcze | Adenotomia (zabieg) |
|---|---|---|
| Kiedy rozważane | łagodny przerost, podłoże alergiczne | duży przerost, bezdechy, przewlekły wysięk w uchu |
| Na czym polega | leczenie alergii, sterydy donosowe, płukanie nosa, leczenie infekcji | usunięcie lub redukcja migdałka gardłowego |
| Ocena efektu | po kilku tygodniach terapii | udrożnienie nosogardła zwykle od razu po zabiegu |
| Uwagi | nie zawsze wystarcza przy dużym przeroście | czasem łączona z drenażem ucha przy wysięku |
O wyborze metody decyduje laryngolog po zbadaniu dziecka.
Najczęściej zadawane pytania
Czy przerośnięty trzeci migdałek u dziecka może zmniejszyć się bez operacji?
U części dzieci migdałek zmniejsza się z wiekiem, bo po okresie intensywnego wzrostu tkanka limfatyczna stopniowo zanika. Przy łagodnym przeroście i podłożu alergicznym pomaga leczenie zachowawcze. Decyzję o dalszej obserwacji lub zabiegu podejmuje laryngolog po ocenie nosogardła i uszu.
W jakim wieku najczęściej usuwa się trzeci migdałek u dzieci?
Adenotomię wykonuje się najczęściej u dzieci w wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym, gdy migdałek jest największy. Sam wiek nie jest jednak główną podstawą do zabiegu. Liczą się objawy: blokada oddychania, bezdechy i nawracające problemy z uszami.
Czy dziecko po usunięciu trzeciego migdałka będzie częściej chorować?
Migdałek gardłowy to tylko jeden z elementów pierścienia chłonnego gardła. Po jego usunięciu funkcję odpornościową przejmują pozostałe struktury limfatyczne. Zabieg nie pozbawia dziecka ochrony immunologicznej, o czym lekarz informuje rodziców przed operacją.
Jak wygląda badanie trzeciego migdałka u małego dziecka?
Lekarz wprowadza przez nos cienki, giętki endoskop i ogląda nosogardło na ekranie. Badanie trwa krótko i nie wymaga znieczulenia ogólnego. U współpracującego dziecka jest dobrze tolerowane.
Czy chrapanie u dziecka zawsze oznacza przerost trzeciego migdałka?
Chrapanie u dzieci ma kilka przyczyn, m.in. infekcję, alergię, skrzywioną przegrodę nosa. Przerost trzeciego migdałka jest częstą, ale nie jedyną przyczyną. Źródło chrapania ustala laryngolog podczas badania.