Zapalenie zatok często zaczyna się jak zwykłe przeziębienie, dlatego bywa lekceważone przez kilka pierwsze dni. Kiedy jednak katar nie ustępuje i zaczyna towarzyszyć mu np. ból głowy, zwykle mamy do czynienia z poważniejszą infekcją. Nieleczona potrafi przejść w postać przewlekłą i utrudniać oddychanie przez wiele tygodni. Wczesne rozpoznanie pozwala dobrać leczenie i ograniczyć ryzyko powikłań.
Z tego artykułu dowiesz się
- Czym różni się zapalenie zatok od zwykłego kataru,
- Jak rozpoznać ostrą i przewlekłą postać choroby,
- Które objawy wymagają pilnej wizyty u laryngologa,
- Na czym polega diagnostyka i leczenie zatok.
Zapalenie zatok to stan zapalny błony śluzowej nosa i zatok przynosowych. Obrzęknięta śluzówka blokuje ujścia zatokowe, przez co wydzielina nie może swobodnie odpływać. Zalegająca wydzielina powoduje uczucie ucisku, ból głowy i niedrożność nosa.
Czym jest zapalenie zatok i skąd się bierze?
Zatoki przynosowe to wypełnione powietrzem przestrzenie w kościach czaszki. Mamy zatoki szczękowe, czołowe, sitowe i klinowe. Łączą się z jamą nosa wąskimi ujściami, przez które odpływa wydzielina. Gdy błona śluzowa puchnie, ujścia zamykają się i w następstwie rozwija się stan zapalny.
Najczęstszą przyczyną jest infekcja wirusowa, czyli powikłanie zwykłego przeziębienia. Rzadziej dochodzi do nadkażenia bakteryjnego zalegającej wydzieliny. Do rozwoju choroby przyczyniają się też alergia, skrzywiona przegroda nosa, polipy nosa oraz przerost małżowin.
Ostre i przewlekłe postacie, ile trwają i czym się różnią
Postać ostra trwa do czterech tygodni i zwykle wiąże się z niedawną infekcją. Objawy są nasilone: gorączka, silny ból w okolicy czoła i gęsta wydzielina. Większość ostrych, wirusowych zapaleń ustępuje w ciągu dwóch tygodni.
O postaci przewlekłej mówimy, gdy objawy utrzymują się powyżej dwunastu tygodni. Bywają wtedy łagodniejsze, ale uporczywe i nawracające. Przewlekłe zapalenie częściej ma podłoże alergiczne lub anatomiczne. Właśnie ta postać najczęściej wymaga pogłębionej diagnostyki u laryngologa.
| Cecha | Postać ostra | Postać przewlekła |
|---|---|---|
| Czas trwania | do 4 tygodni | powyżej 12 tygodni |
| Typowy początek | po przeziębieniu lub infekcji | stopniowy, często nawrotowy |
| Nasilenie objawów | duże, z gorączką i bólem twarzy | umiarkowane, ale długotrwałe |
| Częste podłoże | infekcja wirusowa lub bakteryjna | alergia, polipy, wady anatomiczne |
| Zwykłe postępowanie | leczenie objawowe, obserwacja | diagnostyka obrazowa i leczenie przyczyny |
Objawy, które odróżniają infekcję zatok od zwykłego przeziębienia
Zwykłe przeziębienie trwa kilka dni i ustępuje. Zapalenie utrzymuje się dłużej i daje bardziej charakterystyczne dolegliwości. Najbardziej typowy jest ból i ucisk w policzkach, wokół nosa lub nad brwiami. Dolegliwości nasilają się przy pochylaniu głowy.
Do tego dochodzi zatkany nos i gęsta wydzielina, także spływająca po tylnej ścianie gardła. Częstym objawem jest osłabienie lub utrata węchu, bo obrzęk blokuje dostęp powietrza do receptorów węchowych. Utrzymujące się zaburzenia węchu można ocenić w poradni zaburzeń węchu. Objawy zapalenia trwające ponad dziesięć dni bez poprawy to sygnał, że infekcja nie mija sama.
Kiedy zgłosić się do laryngologa?
Do laryngologa zgłoś się, gdy objawy trwają dłużej niż dziesięć dni albo wyraźnie się nasilają. Powodem do wizyty są też częste nawroty i przewlekły, jednostronny katar. Lekarz oceni przyczynę i sprawdzi, czy nie ma wady anatomicznej utrudniającej odpływ wydzieliny. Objawy możesz skonsultować podczas wizyty u laryngologa w Warszawie.
Niektóre symptomy wymagają pilnej pomocy, bo mogą świadczyć o powikłaniach. Należą do nich obrzęk i zaczerwienienie wokół oka, zaburzenia widzenia oraz silny, jednostronny ból głowy. Niepokojące są także wysoka gorączka, sztywność karku i zaburzenia świadomości. W takich sytuacjach nie należy czekać na wizytę planową, tylko zgłosić się po pomoc od razu.
Jak przebiega diagnostyka: endoskopia i tomografia zatok
Podstawą jest wywiad i badanie nosa. Badanie przeprowadza się przy użyciu endoskopu, który pokazuje na ekranie obrzęk śluzówki, wydzielinę, polip lub pozwala wykryć skrzywioną przegrodę. Badanie jest krótkie i wykonuje się je w gabinecie.
Przy postaci przewlekłej lub nawrotowej pomocna jest tomografia komputerowa zatok. Pokazuje ona, które zatoki są objęte zapaleniem i jak wygląda ich anatomia. W naszym Centrum korzystamy z własnej pracowni tomografii i endoskopowej diagnostyki zatok. Tomografia zatok jest badaniem obrazowym z wyboru przy kwalifikacji do leczenia zabiegowego.
Leczenie zachowawcze i możliwości zabiegowe
Leczenie zależy od postaci choroby i jej przyczyny. W ostrym, wirusowym zapaleniu wystarcza zwykle postępowanie objawowe. Pomagają płukanie nosa, leki obkurczające śluzówkę i glikokortykosteroidy donosowe. Antybiotyk lekarz włącza tylko przy podejrzeniu zakażenia bakteryjnego, nie rutynowo.
W postaci przewlekłej leczenie celuje w przyczynę. Przy alergii ważne jest jej opanowanie, a przy skrzywionej przegrodzie zwykle rozważa się jej korekcję. Gdy leczenie zachowawcze nie przynosi poprawy lub, gdy zatoki zatkane są przez polipy lub wady anatomiczne, laryngolog zaleci wykonanie zabiegu. Funkcjonalna endoskopowa operacja zatok udrażnia ich ujścia i przywraca odpływ wydzieliny. Szczegóły opisujemy przy zabiegach z zakresu operacji laryngologicznych.
O doborze metody decyduje lekarz po badaniu, biorąc pod uwagę czas trwania objawów i wyniki badań.
Najczęściej zadawane pytania
Ile dni może trwać zapalenie zanim minie samo?
Ostre zapalenie o podłożu wirusowym zwykle ustępuje w ciągu jednego do dwóch tygodni. Jeśli objawy trwają dłużej niż dziesięć dni lub nasilają się po kilku dniach poprawy, prawdopodobne wystąpiło nadkażenie bakteryjne. Taki obraz kliniczny wymaga konsultacji z laryngologiem.
Czy zawsze trzeba włączać antybiotyk do leczenia?
Nie, większość przypadków ma podłoże wirusowe, a antybiotyk nie działa na wirusy. Lekarz włącza go dopiero przy objawach wskazujących na zakażenie bakteryjne. Nadużywanie antybiotyków zwiększa ryzyko oporności bakterii.
Jak odróżnić ból zatokowy od migreny lub zwykłego bólu głowy?
Ból zatokowy zwykle umiejscawia się wokół nosa lub nad brwiami i nasila przy pochylaniu głowy. Towarzyszy mu niedrożny nos i wydzielina, czyli objawy których nie ma w migrenie. Dokładne rozróżnienie umożliwia badanie laryngologiczne.
Czy tomografia zatok jest konieczna przy każdym zapaleniu?
Nie, przy prostym, ostrym zapaleniu tomografia zwykle nie jest potrzebna. Lekarz zleca ją przy postaci przewlekłej, nawrotowej lub przed planowanym zabiegiem. Obraz zatok pomaga wtedy zaplanować dalsze leczenie.
Kiedy przy zapaleniu zatok potrzebna jest operacja?
Zabieg rozważa się, gdy leczenie zachowawcze nie przynosi poprawy przez dłuższy czas. Wskazaniem bywają polipy nosa, skrzywiona przegroda lub utrwalone zmiany blokujące ujścia zatok. Decyzję podejmuje laryngolog po ocenie tomografii i przebiegu choroby.