Przedłużający się katar, chrapanie w nocy albo nawracający ból ucha u dziecka nie zawsze wynikają z kolejnego przeziębienia. Ich przyczyną bywa przerost trzeciego migdałka lub zaburzona wentylacja ucha środkowego, czyli zmiany, które dokładnie zdiagnozować można w gabinecie laryngologa dziecięcego.
Z tego artykułu dowiesz się
- Czym zajmuje się laryngolog dziecięcy i jakie narządy ocenia?
- Jakie objawy u dziecka są wskazaniem do konsultacji laryngologicznej?
- Dlaczego dziecko z niewydolnością trąbki słuchowej budzi się w nocy z płaczem?
- Jak przebiega wizyta i jakie badania uzupełniają diagnostykę?
- Jakie zabiegi laryngologiczne wykonuje się u dzieci w Krajmed?
Laryngolog dziecięcy rozpoznaje i leczy choroby uszu, nosa, gardła oraz krtani u dzieci i młodzieży. Najwięcej problemów w tej grupie wiekowej dotyczy uszu i migdałków, ponieważ ich choroby mogą wpływać na słuch, oddychanie oraz jakość snu.
Uszy i migdałki, czyli najczęstszy powód konsultacji
Zakres specjalizacji laryngologa obejmuje górne drogi oddechowe, krtań oraz narząd słuchu. U dzieci szczególną rolę odgrywa przy tym tkanka chłonna gardła, czyli migdałki podniebienne oraz migdałek gardłowy, nazywany potocznie trzecim migdałkiem. Jego przerost może utrudniać oddychanie przez nos, sprzyjać chrapaniu i zaburzać wentylację ucha środkowego.
Dzieci są bardziej podatne na choroby ucha środkowego ze względu na niedojrzałość trąbki słuchowej, która w tym wieku słabiej wyrównuje ciśnienie. Obrzęk błony śluzowej w czasie infekcji może więc prowadzić do zalegania wydzieliny i przejściowego pogorszenia słuchu. Niedosłuch w okresie rozwoju mowy wpływa natomiast na naukę wymowy i komunikację z otoczeniem, dlatego jego przyczynę ustala się możliwie jak najwcześniej.
Kiedy zgłosić się z dzieckiem do laryngologa?
Wskazaniem do konsultacji w gabinecie laryngologa dziecięcego są przede wszystkim objawy, które utrzymują się dłużej niż typowa infekcja albo regularnie powracają. Ze strony nosa i nosogardła niepokój powinien budzić długo utrzymujący się katar, ropna wydzielina oraz chrapanie podczas snu. W obrębie uszu wizytę uzasadnia wyciek z ucha, nawracające zapalenia ucha środkowego i częste pocieranie lub dłubanie w uchu.
Pogorszenie słuchu u małego dziecka ujawnia się zwykle pośrednio, na przykład brakiem reakcji na polecenia. Do wizyty skłaniają ponadto nawracające stany zapalne gardła i trudności z przełykaniem. Przewlekły kaszel, ból gardła lub chrypka również stanowią wskazanie, jeśli nie ustępują po leczeniu infekcji.
Trąbka słuchowa a nocne wybudzenia z bólem ucha
Przewód nazywany trąbką słuchową lub trąbką Eustachiusza łączy ucho środkowe z nosogardłem i wyrównuje ciśnienie po obu stronach błony bębenkowej. W ciągu dnia otwiera się często, gdyż mięśnie gardła pracują podczas mówienia, przełykania i ziewania. Nocą aktywność tych mięśni spada, przez co trąbka otwiera się znacznie rzadziej.
Przerost trzeciego migdałka albo infekcja górnych dróg oddechowych mogą w takich warunkach doprowadzić do jej zablokowania. W uchu środkowym powstaje wtedy podciśnienie, które napina błonę bębenkową i wywołuje silny ból. Dziecko budzi się z płaczem, często co 2–3 godziny w ciągu nocy.
Płyn zalegający w uchu środkowym może ulec nadkażeniu przez drobnoustroje obecne w górnych drogach oddechowych. Rozwija się wówczas ostre zapalenie ucha środkowego z silnym bólem i gorączką, a niekiedy z wyciekiem ropnej lub podbarwionej krwią wydzieliny. Taki stan wymaga oceny lekarskiej i odpowiednio dobranego leczenia farmakologicznego. Do czynników sprzyjających niewydolności trąbki należą ponadto alergie, które w razie potrzeby diagnozuje się w ramach konsultacji alergologicznej, oraz katar spływający po tylnej ścianie gardła.
Płyn w uchu środkowym, czyli wysiękowe zapalenie ucha
Wysiękowe zapalenie ucha środkowego (WZU) oznacza obecność płynu za błoną bębenkową bez cech ostrego stanu zapalnego. Może pojawić się po przebytym ostrym zapaleniu albo narastać stopniowo wskutek przewlekłej dysfunkcji trąbki słuchowej. W przeciwieństwie do stanu ostrego WZU zwykle nie powoduje silnego bólu, przez co bywa długo nierozpoznane.
Dziecko zazwyczaj nie zdaje sobie sprawy, że słyszy gorzej, i rzadko samo zgłasza dolegliwości. Na niedosłuch wskazują więc objawy pośrednie, takie jak osłabienie koncentracji, apatia czy spadek wyników w nauce. Otoczenie odbiera takie zachowanie niekiedy jako nieposłuszeństwo, chociaż jego przyczyną jest ograniczony odbiór dźwięków.
Przebieg konsultacji i badań wykonywanych przez larygngologa
Konsultacja rozpoczyna się od wywiadu z rodzicami oraz, w miarę możliwości, z samym dzieckiem. Wywiad dotyczy czasu trwania objawów, częstości infekcji i przebiegu snu, a po nim następuje badanie fizykalne. W gabinetach Krajmed do dyspozycji lekarza pozostaje endoskop z torem wizyjnym, w tym endoskop giętki do oceny trzeciego migdałka, oraz mikroskop do badania ucha.
Gdy badanie w gabinecie nie wyjaśnia przyczyny dolegliwości, laryngolog może rozszerzyć diagnostykę o badania słuchu i badania obrazowe. Wybór metody zależy przede wszystkim od objawów, a także od wieku i współpracy dziecka.
| Badanie | Co ocenia | Przykładowe wskazania u dziecka |
|---|---|---|
| Mikroskopia ucha | przewód słuchowy zewnętrzny i błonę bębenkową | ból ucha, wyciek, podejrzenie płynu za błoną bębenkową |
| Fiberoskopia (endoskop giętki) | wielkość trzeciego migdałka i drożność nosogardła | chrapanie, przewlekły katar, oddychanie przez usta |
| Tympanometria | ruchomość błony bębenkowej i ciśnienie w uchu środkowym | podejrzenie WZU, niewydolność trąbki słuchowej |
| Audiometria | próg słyszenia | podejrzenie niedosłuchu, kontrola po leczeniu |
| Tomografia komputerowa | struktury kostne zatok i kości skroniowej | przewlekłe zapalenie zatok, powikłania zapaleń ucha |
| USG | tkanki miękkie szyi | powiększone węzły chłonne szyi |
Przy podejrzeniu utrwalonego niedosłuchu diagnostykę kontynuuje się w ramach konsultacji audiologicznej.
Leczenie zabiegowe w Krajmed Centrum Medycznym
Pierwszym etapem jest zwykle postępowanie zachowawcze, dobierane do przyczyny objawów. Zabieg rozważa się, gdy dolegliwości nawracają mimo leczenia albo gdy przerost tkanki chłonnej trwale utrudnia oddychanie lub słyszenie.
Laryngolodzy Krajmed wykonują u dzieci operacje laryngologiczne, w tym myringotomię z drenażem, tympanoplastykę oraz wycięcie lub redukcję migdałków. Myringotomia polega na nacięciu błony bębenkowej i usunięciu płynu z ucha środkowego, a założony dren czasowo wentyluje ucho. Tympanoplastyka służy z kolei odbudowie uszkodzonej błony bębenkowej lub układu kosteczek słuchowych. Zabiegi na migdałkach obejmują migdałki podniebienne oraz trzeci migdałek, a ich zakres lekarz ustala po badaniu.
Konsultacje odbywają się w siedzibie centrum przy ul. Jana Sebastiana Bacha 2 w Warszawie. Profile laryngologów przyjmujących w placówce zawiera zakładka z listą lekarzy, a informacji o wolnych terminach udziela rejestracja.
Najczęściej zadawane pytania
Czy badanie trzeciego migdałka endoskopem giętkim jest bolesne dla dziecka?
Badanie trwa krótko i zwykle nie wywołuje bólu, choć może powodować chwilowy dyskomfort w nosie. W razie potrzeby lekarz znieczula miejscowo błonę śluzową nosa. Spokojne przygotowanie dziecka przed wizytą ułatwia współpracę podczas badania.
Jak odróżnić niedosłuch u dziecka od problemów z koncentracją?
Na podstawie samej obserwacji zachowania nie da się tego rozstrzygnąć, ponieważ oba problemy dają podobne objawy. Rozróżnienie umożliwiają badanie ucha pod mikroskopem, tympanometria oraz audiometria. W przypadku płynu w uchu środkowym słuch często poprawia się po leczeniu przyczyny.
Czy chrapanie u kilkuletniego dziecka wymaga konsultacji u laryngologa dziecięcego?
Regularne chrapanie u dziecka jest wskazaniem do wizyty, zwłaszcza gdy towarzyszy mu oddychanie przez usta lub niespokojny sen. Częstą przyczyną bywa przerost trzeciego migdałka, który ocenia się endoskopem giętkim. Wynik badania pomaga zatem zdecydować o dalszym postępowaniu.
Kiedy rozważa się operację trzeciego migdałka u dziecka?
Kwalifikację do zabiegu uzasadnia przerost, który utrudnia oddychanie przez nos lub prowadzi do nawracających zapaleń ucha środkowego. Decyzję podejmuje laryngolog po badaniu endoskopowym i ocenie słuchu. Zakres operacji zależy natomiast od obrazu klinicznego.
Jak przygotować dziecko do pierwszej wizyty u laryngologa dziecięcego w Warszawie?
Na wizytę warto zabrać dokumentację wcześniejszego leczenia, wyniki badań słuchu oraz listę przyjmowanych leków. Pomocne bywa również zapisanie, kiedy pojawiają się objawy i jak długo trwają. Dziecku można wcześniej spokojnie wyjaśnić, że lekarz obejrzy jego uszy, nos i gardło.